Mỗi kỳ thi giữa khóa hay cuối học kỳ, phòng đào tạo của nhiều trường trung cấp gần như không có lúc nghỉ. Hàng trăm bài thi xếp chồng chờ chấm, điểm phải nhập chính xác và kịp hạn trong một khoảng thời gian rất hẹp. Chắc bạn cũng từng thấy cảnh này ở trường mình. Qua quá trình làm việc với nhiều cơ sở đào tạo, chúng tôi nhận ra việc ứng dụng phần mềm, công nghệ trong đào tạo đang được quan tâm nhiều hơn, và đây không phải xu hướng chạy theo cho có. Đó là hướng đi thiết thực, giúp giáo viên bớt quá tải và làm kết quả thi cử rõ ràng, đáng tin hơn. Trong bài này, chúng tôi cùng bạn nhìn lại cách thi cử truyền thống đang vận hành, rồi điểm qua những công nghệ mà nhiều trường đã bắt đầu thử nghiệm.
Thực trạng thi cử ở các trường trung cấp hiện nay
Vài năm gần đây, quy mô tuyển sinh khối trung cấp tăng khá rõ, nhất là ở các ngành như sư phạm mầm non, công nghệ thông tin hay nhóm kỹ thuật. Số học sinh tăng kéo theo khối lượng bài thi tăng theo, cả tự luận lẫn trắc nghiệm. Chúng tôi từng gặp một giáo viên phải chấm gần ba trăm bài chỉ trong vài ngày. Vừa lo trả điểm kịp, vừa sắp xếp lịch lên lớp, cô gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Áp lực đó không nhỏ. Nếu thiếu sự hỗ trợ phù hợp, chất lượng chấm bài sẽ bị ảnh hưởng.
Cách làm quen thuộc vẫn là chấm tay từng bài, ghi điểm vào sổ hoặc file Excel, rồi tổng hợp thủ công để báo cáo phòng đào tạo. Nghe thì đơn giản, nhưng quy trình này chứa nhiều rủi ro. Một con số gõ nhầm khi cộng điểm, một dòng chép sai khi chuyển dữ liệu giữa các bảng tính, hay một tập bài thi thất lạc khi luân chuyển giữa các bộ phận đều có thể xảy ra. Mỗi lỗi nhỏ như vậy khiến công sức cả tập thể trở nên uổng phí.
Không chỉ giáo viên và nhà trường vất vả. Học sinh và phụ huynh cũng khó theo dõi tiến độ chấm thi nên thường sốt ruột chờ đợi. Chỉ một điểm số sai lệch cũng đủ khiến người học nghi ngờ về sự công bằng. Vì vậy, nhiều trường bắt đầu nhìn lại toàn bộ quy trình, thay vì chỉ vá từng khâu rời rạc.
Những công nghệ đang được áp dụng để đổi mới kiểm tra đánh giá
Trước những hạn chế đó, nhiều trường tìm đến giải pháp phần mềm để thay đổi cách tổ chức thi cử. Công cụ được chú ý nhất là ngân hàng đề thi điện tử. Thay vì để đề nằm rải rác trong máy tính cá nhân của từng giáo viên, ngân hàng đề tập trung câu hỏi theo môn học và mức độ khó. Hệ thống có thể trộn đề tự động, nên mỗi học sinh trong cùng phòng thi nhận một đề với thứ tự câu khác nhau. Cách này hạn chế đáng kể tình trạng quay cóp hay trao đổi bài giữa các bàn ngồi gần nhau.
Song song đó là phần mềm chấm trắc nghiệm, chạy với máy quét hoặc chấm trực tuyến. Với môn có đáp án rõ ràng, thời gian trả kết quả có thể rút từ vài ngày xuống còn vài giờ. Riêng bài tự luận, một số trường thử công cụ hỗ trợ chấm bằng trí tuệ nhân tạo. Công cụ này không thay giáo viên ra điểm cuối cùng. Nó chỉ giúp rà nhanh lỗi chính tả, cấu trúc câu và gợi ý mức điểm tham khảo. Người quyết định vẫn là giáo viên, và họ là người kiểm tra lần cuối.
Nếu muốn hình dung rõ hơn cách một mô hình trí tuệ nhân tạo được đưa vào vận hành thực tế, bạn có thể đọc thêm cách trường đào tạo có thể học hỏi từ mô hình chatbot doanh nghiệp. Điều đáng lưu ý là công nghệ nên đóng vai trò hỗ trợ con người, chứ không thay thế họ.
Ngoài khâu thi và chấm bài, hệ thống quản lý điểm cũng là mắt xích quan trọng. Khi điểm được cập nhật ngay sau khi chấm xong, phần mềm có thể tự tính điểm trung bình, xếp loại học lực và xuất báo cáo theo từng lớp, từng khóa. Giáo viên chủ nhiệm và phòng đào tạo nhờ vậy không phải chờ tổng hợp số liệu kéo dài nhiều ngày.
Để dễ hình dung, các nhóm giải pháp chính có thể tóm lược như sau:
- Ngân hàng đề điện tử: lưu trữ và trộn đề hiệu quả, nhưng cần thời gian để xây dựng kho câu hỏi đủ phong phú.
- Phần mềm chấm trắc nghiệm: phát huy tốt nhất với môn có đáp án rõ ràng, còn bài lập luận thì ít phù hợp hơn.
- Hỗ trợ chấm tự luận bằng AI: cho điểm sơ bộ và phát hiện lỗi diễn đạt, song kết quả vẫn cần con người rà soát.
- Hệ thống quản lý điểm và báo cáo: cho dữ liệu gần như theo thời gian thực, nhưng đòi hỏi đồng bộ chặt chẽ với các phòng ban khác.
Lợi ích khi trường trung cấp đưa công nghệ vào thi cử
Lợi ích rõ nhất là thời gian xử lý được rút ngắn đáng kể. Một giáo viên từng mất cả tuần để chấm và nhập điểm cho vài trăm bài có thể hoàn thành phần lớn công việc trong một đến hai ngày. Sai sót do nhập liệu thủ công cũng giảm rõ rệt. Hệ thống tự kiểm tra và cảnh báo khi điểm bất thường hoặc thiếu dữ liệu, nên người phụ trách có cơ hội sửa lỗi trước khi mọi việc đã rồi.
Hãy hình dung một tình huống quen thuộc. Một điểm bị gõ nhầm từ 7,5 thành 1,5. Trước đây, lỗi này có thể nằm im cho đến khi học sinh khiếu nại mới được phát hiện, và việc đính chính lúc đó tốn không ít công sức. Giờ hệ thống có thể nhắc ngay để người phụ trách kiểm tra lại trước khi công bố. Một bước kiểm tra nhỏ như vậy giúp tránh được rất nhiều phiền toái về sau.
Số hóa quy trình thi cử còn giúp kết quả học tập minh bạch hơn. Học sinh tra cứu điểm ngay trên hệ thống, không phải chờ thông báo từ giáo viên chủ nhiệm. Phụ huynh cũng yên tâm hơn khi theo dõi quá trình học của con qua các báo cáo cập nhật thường xuyên. Niềm tin vào chất lượng đào tạo của nhà trường được xây dựng từ chính những điều minh bạch như vậy.
Tuy nhiên, chuyển sang thi cử bằng công nghệ không có nghĩa là bỏ qua vai trò của giáo viên. Công nghệ giỏi xử lý những phần lặp lại, nhanh và chính xác. Còn đánh giá năng lực thực chất, đặc biệt là bài thực hành hay vấn đáp, vẫn cần sự quan sát trực tiếp của người dạy. Một hệ thống tốt là hệ thống biết phần nào nên giao cho máy, phần nào để con người quyết định.
Thi cử chỉ là một mảnh trong bức tranh lớn hơn về chuyển đổi số ở cơ sở đào tạo. Nhiều trường đã tìm hiểu các giải pháp chuyển đổi số có ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong cơ sở đào tạo, để dữ liệu từ tuyển sinh, quản lý học vụ đến thi cử và cấp chứng chỉ được kết nối với nhau. Khi thông tin học sinh được liên thông xuyên suốt, sẽ bớt tình trạng dữ liệu nằm rời rạc giữa các phòng ban. Nếu trường bạn đang nâng cấp website và hệ thống nội bộ, bạn cũng có thể tham khảo thêm cách tích hợp trí tuệ nhân tạo vào phần mềm quản lý đào tạo để có thêm gợi ý thực tế.
Lời khuyên khi bắt đầu chuyển đổi
Nếu trường bạn đang cân nhắc, đừng vội đầu tư ồ ạt vào mọi thứ cùng lúc. Chúng tôi thường khuyên bắt đầu từ khâu gây phiền toái nhất, chẳng hạn chấm trắc nghiệm hoặc quản lý điểm, rồi mở rộng dần khi đội ngũ đã quen với cách làm mới. Thử nghiệm trên một môn học hoặc một khóa nhỏ cũng giúp phát hiện sớm những điểm chưa phù hợp với thực tế của trường. Từ đó nhà trường có cơ sở để điều chỉnh trước khi áp dụng rộng rãi.
Kết luận
Đầu tư vào công nghệ thi cử không chỉ là mua thêm một phần mềm. Đó là cách để trường trung cấp từng bước xây dựng quy trình đánh giá chặt chẽ, công bằng và ít rủi ro hơn cho cả giáo viên lẫn học sinh. Khi khâu ra đề, chấm thi và quản lý điểm được hỗ trợ tốt, đội ngũ giáo viên có thêm thời gian để tập trung vào giảng dạy và đồng hành cùng người học. Nếu bạn quan tâm đến hướng đào tạo có ứng dụng phần mềm, công nghệ trong đào tạo ngay từ những khâu đánh giá đầu tiên, hãy dành thời gian tìm hiểu kỹ các chương trình và ngành học phù hợp để chọn đúng con đường học tập cho mình.
