Ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử: bắt đầu đúng chỗ mới không mất sức
Ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều nếu bạn chọn đúng điểm khởi đầu. Nhiều bạn học sinh mở sách ra là học tuần tự từ bài đầu đến bài cuối. Cách này tốn khá nhiều thời gian mà hiệu quả lại không cao. Đội ngũ chúng tôi đã đồng hành cùng nhiều lứa học sinh lớp 12 qua nhiều mùa thi. Qua từng năm, chúng tôi nhận ra một điều khá rõ. Chia chương trình theo từng giai đoạn lớn luôn hiệu quả hơn học rập khuôn theo sách giáo khoa.
Mỗi giai đoạn lịch sử đều xoay quanh một trục sự kiện chính. Bạn cần nắm trục đó trước tiên. Sau đó mới đào sâu vào chi tiết nhỏ hơn, chẳng hạn một hội nghị hay một nghị quyết cụ thể. Cách học này khác hẳn kiểu học thuộc lòng từng dòng trong đề cương phát tay. Khi nhìn theo giai đoạn, bạn sẽ thấy mạch logic ẩn sau các sự kiện. Chuỗi ngày tháng không còn rời rạc và vô hồn trong đầu bạn nữa.
Vì sao học theo giai đoạn giúp nhớ lâu hơn học vẹt
Nhìn theo giai đoạn, bạn sẽ dễ trả lời câu hỏi sự kiện nào kéo theo sự kiện nào. Ai làm gì, vì sao chuyện đó xảy ra, cũng dễ hình dung hơn hẳn. Khi mạch logic đã rõ, các mốc thời gian tự khắc dễ nhớ. Chúng không còn là những con số trơ trọi nằm rải rác trong trí nhớ.
Chúng tôi từng gặp không ít học sinh chép nguyên đề cương vào vở. Các em ngồi học thuộc từng câu một cách khá máy móc. Vào phòng thi, nhiều em quên sạch chỉ sau vài phút đọc đề. Vấn đề không nằm ở sự lười biếng của các em. Vấn đề nằm ở cách học thiếu liên kết giữa các sự kiện với nhau. Học đúng thứ tự sách giáo khoa không tự động tạo ra mối liên hệ nào cả. Trí nhớ vì thế dễ rơi rụng ngay khi áp lực phòng thi ập đến.
Có một em học sinh từng tâm sự với chúng tôi rằng em thuộc làu cả trang đề cương. Nhưng vào phòng thi, em lại không nối được sự kiện này với sự kiện kia. Sau khi đổi sang cách học theo giai đoạn, em bắt đầu nhìn thấy câu chuyện. Không còn chỉ thấy con số rời rạc như trước. Đó cũng là lý do chúng tôi luôn khuyến khích học sinh dựng khung giai đoạn trước. Sau đó mới lấp đầy chi tiết.
Bản đồ giai đoạn lịch sử thế giới và Việt Nam để không bị ngợp
Bước đầu tiên khi ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử là vẽ ra một bản đồ giai đoạn. Bản đồ này cần bao quát toàn bộ chương trình. Lịch sử thế giới lớp 12 gói gọn trong ba giai đoạn: 1917-1945, 1945-1991 và giai đoạn sau năm 1991. Lịch sử Việt Nam thì chia làm năm giai đoạn: 1919-1930, 1930-1945, 1945-1954, 1954-1975 và 1975-2000.
Chia nhỏ như vậy giúp bạn không bị ngợp trước khối kiến thức đồ sộ. Thay vì nhìn cả cuốn sách dày rồi hoang mang, bạn chỉ cần xử lý từng giai đoạn một. Mỗi buổi học chỉ cần tập trung vào một khối lượng vừa sức. Bạn không phải dàn trải quá nhiều nội dung cùng lúc.
Ba giai đoạn lịch sử thế giới, giai đoạn nào nặng ký hơn
Giai đoạn 1917-1945 của thế giới xoay quanh Cách mạng Nga và khủng hoảng kinh tế 1929-1933. Ngoài ra còn có Chiến tranh thế giới thứ hai. Phần này thường chỉ chiếm khoảng 4 đến 6 câu trong đề thi. Giai đoạn 1945-1991 nặng hơn hẳn. Ba trục chính cần nhớ là trật tự hai cực Ianta, Chiến tranh lạnh và phong trào giải phóng dân tộc. Phần này hay rơi vào câu vận dụng, có thể chiếm 6 đến 8 câu. Riêng giai đoạn sau 1991 thường chỉ chiếm 2 đến 3 câu. Xu thế toàn cầu hóa và trật tự đa cực là hai nội dung chính cần nhớ ở phần này.
Hai giai đoạn Việt Nam quyết định phần lớn điểm số
Bên phần Lịch sử Việt Nam, hai giai đoạn 1930-1945 và 1954-1975 luôn là trọng tâm. Đây là điều chúng tôi đúc kết sau nhiều năm theo dõi đề thi thật. Giai đoạn 1930-1945 gắn với sự ra đời của Đảng Cộng sản, Mặt trận Việt Minh và Cách mạng tháng Tám. Giai đoạn này thường chiếm 6 đến 7 câu, trong đó không ít câu ở mức vận dụng cao. Giai đoạn 1954-1975 với cuộc kháng chiến chống Mỹ và Chiến dịch Hồ Chí Minh cũng chiếm tỷ lệ tương đương. Đây cũng là phần học sinh dễ mất điểm nhất, vì mốc thời gian dày đặc trong một khoảng ngắn.
Hai giai đoạn còn lại, 1919-1930 và 1945-1954, thường dao động quanh 3 đến 6 câu. Giai đoạn 1975-2000, với công cuộc đổi mới năm 1986, chỉ chiếm khoảng 2 đến 3 câu. Nếu quỹ thời gian ôn tập không còn nhiều, hãy ưu tiên hai giai đoạn 1930-1945 và 1954-1975 trước. Đội ngũ chúng tôi có tổng hợp sẵn bộ đề cương ôn tập lịch sử theo từng giai đoạn trọng tâm, bạn có thể đối chiếu để lọc nhanh phần cần học kỹ nhất, dựa theo cấu trúc đề minh họa của những năm gần đây.
Dựng trục thời gian và mã màu để nhớ mốc lâu hơn
Sau khi có khung giai đoạn trong đầu, bạn nên vẽ trục thời gian cho từng giai đoạn lên một tờ giấy A4 riêng. Mốc năm đặt phía trên đường thẳng, ý nghĩa hoặc hệ quả của mốc đó ghi ngay phía dưới. Bạn có thể tô màu theo loại sự kiện để dễ phân biệt khi ôn lại:
- Màu đỏ dành cho sự kiện quân sự, như chiến dịch, khởi nghĩa hay kháng chiến. Nhóm này thường gắn với thời điểm nổ súng hoặc kết thúc chiến dịch cần nhớ chính xác.
- Màu xanh dành cho sự kiện chính trị và ngoại giao, chẳng hạn hội nghị hay hiệp định. Nhóm này hay đi kèm tên địa danh và nội dung thỏa thuận.
- Màu vàng dành cho sự kiện kinh tế, xã hội, như chính sách khai thác thuộc địa hay công cuộc đổi mới. Nhóm này thường liên quan đến nguyên nhân sâu xa của các biến động khác.
Cách tô màu này nghe khá đơn giản, nhưng hiệu quả lại bất ngờ hơn nhiều học sinh nghĩ. Não bộ con người ghi nhớ hình ảnh và màu sắc tốt hơn chữ viết thuần túy. Vào những ngày sát thi, bạn chỉ cần nhìn lướt qua tấm trục thời gian là đoán ngay được nhóm sự kiện cần nhớ, không cần đọc lại từng chữ như học thuộc lòng nữa.
Một bạn học sinh mà đội ngũ chúng tôi từng tư vấn đã chia sẻ cách làm khá thú vị. Em vẽ trục thời gian cho tám giai đoạn lên tám tờ A4, rồi dán chúng quanh phòng học của mình. Mỗi lần đi ngang qua, em chỉ mất vài giây nhìn lại. Sau khoảng ba tuần, em gần như nhớ hết trục chính của cả chương trình mà không cần ngồi học thuộc riêng buổi nào. Cách làm này đặc biệt hợp với người học bằng hình ảnh, nhưng cũng đáng thử với bất kỳ ai đang thấy mốc thời gian là trở ngại lớn nhất khi ôn Lịch sử.
Luyện đề theo từng giai đoạn để quen dạng câu hỏi
Học xong lý thuyết mà không luyện đề thì kiến thức vẫn chỉ nằm trên giấy. Sau khi nắm được trục sự kiện của một giai đoạn, bạn nên tìm ngay 15 đến 20 câu trắc nghiệm đúng với giai đoạn vừa học. Luyện đề sớm giúp bạn phát hiện lỗ hổng kiến thức trong lúc nó còn mới, lúc này còn dễ sửa hơn nhiều. Để dồn đến sát ngày thi mới ôn lại toàn bộ sẽ vất vả hơn rất nhiều.
Khi làm đề, bạn nên chú ý dạng câu hỏi thường xuất hiện ở từng mức độ. Đề thường chia theo bốn mức: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao. Đề thi Lịch sử những năm gần đây hay đưa câu vận dụng dạng so sánh hai giai đoạn. Có câu còn yêu cầu rút ra bài học lịch sử, chứ không chỉ hỏi thuần mốc thời gian như trước. Nếu muốn hình dung rõ hơn, bạn có thể xem qua cấu trúc đề thi THPT quốc gia cập nhật theo từng môn. Việc này giúp bạn phân bổ thời gian ôn hợp lý hơn cho mỗi giai đoạn.
Một lưu ý nhỏ nhưng nhiều học sinh bỏ qua. Sau khi làm đề, hãy xem lại từng câu sai, đừng chỉ tra đáp án đúng rồi lướt qua. Hãy ghi chú lý do sai vào một cuốn sổ riêng. Có bạn sai vì nhớ lộn hai mốc năm gần nhau. Có bạn lại nhầm nhân vật giữa hai giai đoạn khác nhau. Ghi lại đúng kiểu lỗi của bản thân giúp bạn tránh lặp lại lỗi đó ở đề sau. Đây thường là cách cải thiện điểm nhanh nhất trong giai đoạn nước rút.
Cân đối thời gian ôn Lịch sử với các môn thi khác trong tổ hợp
Lịch sử chỉ là một trong nhiều môn bạn phải ôn cho kỳ thi THPT quốc gia. Phân bổ thời gian hợp lý giữa các môn quan trọng không kém việc học sâu một môn. Nếu bạn học tổ hợp Khoa học xã hội, có thể dồn nhiều buổi cho Lịch sử vào giai đoạn giữa, sau đó giảm dần để dành thời gian luyện đề tổng hợp ở giai đoạn cuối.
Đội ngũ chúng tôi nhận thấy nhiều học sinh mắc lỗi ôn dồn một môn quá lâu. Đến khi nhìn lại, các môn còn lại đã bị bỏ bê từ lúc nào không hay. Một cách chia lịch khá ổn mà chúng tôi hay gợi ý là dành ba buổi mỗi tuần cho Lịch sử. Xen kẽ với các môn còn lại trong tổ hợp. Mỗi buổi chỉ cần 45 đến 60 phút. Bạn chỉ nên tập trung đúng một giai đoạn, thay vì học lan man nhiều chủ đề cùng lúc.
Nếu bạn đang gặp tình huống tương tự với môn tiếng Anh, đội ngũ chúng tôi cũng có gợi ý riêng. Bạn có thể tham khảo thêm cách chia thời gian ôn tiếng Anh theo quỹ ngày còn lại để áp dụng. Cách này giúp bạn cân đối lịch học giữa các môn, tránh cảnh nước đến chân mới nhảy ở tuần cuối.
Những lỗi thường gặp khiến điểm Lịch sử khó bứt phá
Lỗi phổ biến nhất mà chúng tôi quan sát được là học sinh cố nhớ số liệu chi tiết trước khi nắm bức tranh lớn. Có em nhớ chính xác ngày ký một nghị quyết. Nhưng lại không biết nghị quyết đó thuộc giai đoạn nào, phục vụ mục đích gì. Khi gặp câu hỏi vận dụng đòi hỏi liên kết sự kiện, các em dễ lúng túng. Vì các em chỉ có dữ liệu rời rạc trong đầu.
Lỗi thứ hai là học dồn vào những ngày cuối. Nhiều bạn cố nhồi cả chương trình trong một hoặc hai tuần trước thi. Cách này gần như chắc chắn thất bại với môn Lịch sử. Lượng mốc thời gian và sự kiện quá lớn để nhớ trong thời gian ngắn như vậy. Chúng tôi luôn khuyên học sinh bắt đầu ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử càng sớm càng tốt. Mỗi ngày chỉ cần 20 đến 30 phút cũng đủ tạo khác biệt rõ rệt sau vài tuần.
Một số bạn còn có xu hướng bỏ qua phần Lịch sử thế giới. Các em nghĩ phần này chiếm ít câu hơn Lịch sử Việt Nam nên không cần đầu tư nhiều. Suy nghĩ này không sai hoàn toàn nhưng khá rủi ro. Nhiều câu vận dụng cao trong đề thi lại yêu cầu liên hệ bối cảnh thế giới với sự kiện trong nước. Ví dụ, Chiến tranh lạnh từng ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam. Bỏ hẳn phần thế giới đồng nghĩa với việc bạn tự đánh mất cơ hội ở những câu điểm cao này.
Ôn Lịch sử xong rồi thì sao, vài chia sẻ thêm từ đội ngũ chúng tôi
Ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử không đòi hỏi bạn phải có trí nhớ siêu phàm. Điều bạn cần là một phương pháp học đúng hướng, kèm theo sự kiên trì suốt cả quá trình. Chia giai đoạn, vẽ trục thời gian và luyện đề đều đặn là những việc bạn tự làm được ngay hôm nay. Bạn không cần chờ ai nhắc mới bắt đầu.
Bên cạnh việc ôn thi, nhiều học sinh khối Xã hội tìm đến chúng tôi. Các em muốn hỏi thêm về hướng đi sau kỳ thi. Nhất là khi các em cân nhắc học ngành gần với thế mạnh Lịch sử. Có thể kể đến ngành du lịch, sư phạm hay quản lý nhà nước. Đội ngũ tư vấn tuyển sinh của Trường Trung cấp Phương Nam luôn đồng hành cùng các em. Từ lúc ôn thi cho đến khi chọn ngành, chọn trường sau tốt nghiệp, chúng tôi đều sẵn sàng.
Chúng tôi tin rằng nếu bạn kiên trì áp dụng cách học theo giai đoạn, việc ôn Lịch sử sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. So với cách học thuộc lòng truyền thống, đây rõ ràng là lối đi dễ thở hơn. Quan trọng nhất vẫn là bắt đầu sớm và giữ đều đặn mỗi ngày. Đừng chờ đến sát ngày thi mới cuống cuồng ôn lại từ đầu.
