Tài liệu ôn thi và kỹ năng học tập luôn là hai chủ đề mà đội ngũ tư vấn của chúng tôi nhận được nhiều câu hỏi nhất mỗi mùa chuyển cấp. Phụ huynh gọi điện hỏi nên mua sách nào, học sinh thì nhắn tin hỏi cách sắp xếp thời gian ôn bài sao cho không bị đuối sức. Từ nhiều năm đồng hành cùng học sinh, chúng tôi nhận ra khó khăn thường không nằm ở việc thiếu tài liệu, mà ở cách chọn và cách dùng tài liệu đó cho đúng. Trong bài này, chúng tôi muốn chia sẻ thẳng thắn những gì đội ngũ đã đúc kết được, để bạn và gia đình có thêm góc nhìn thực tế trước kỳ thi chuyển cấp sắp tới.
Vì sao tài liệu ôn thi và kỹ năng học tập lại quyết định kết quả chuyển cấp
Chúng tôi từng gặp một trường hợp khá điển hình. Một em học sinh lớp chín mà chúng tôi tư vấn cách đây hai năm sở hữu tới ba bộ sách ôn thi Toán khác nhau. Nhưng điểm kiểm tra thử vẫn không cải thiện là bao. Sau khi ngồi lại cùng em, chúng tôi phát hiện vấn đề không phải do thiếu tài liệu, mà do em học tràn lan, không có trọng tâm. Em làm hết bài này sang bài khác mà không quay lại xem mình đã sai ở đâu.
Câu chuyện đó khiến chúng tôi càng tin rằng tài liệu tốt chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm kỹ năng sử dụng đúng cách. Một cuốn sách hay, một bộ đề chuẩn, nếu học sinh không biết cách đọc, cách ghi chú, cách tự kiểm tra lại kiến thức, thì cũng chỉ nằm im trên bàn học. Ngược lại, một học sinh có kỹ năng học tập tốt, biết cách tự học, thì dù tài liệu không quá cầu kỳ vẫn có thể đạt kết quả ổn định.
Chọn tài liệu ôn thi phù hợp với từng môn và từng giai đoạn
Không phải môn nào cũng cần cùng một loại tài liệu. Đội ngũ chúng tôi thường gợi ý học sinh phân loại theo ba giai đoạn: hệ thống lại kiến thức, luyện đề, và tổng ôn trước ngày thi. Mỗi giai đoạn nên dùng loại tài liệu khác nhau, thay vì ôm đồm tất cả cùng một lúc.
- Giai đoạn hệ thống kiến thức: nên chọn sách giáo khoa và sách tóm tắt lý thuyết theo từng chương, tránh sách quá dày vì dễ gây ngợp.
- Giai đoạn luyện đề: ưu tiên các bộ đề thi thử của những năm gần đây, có đáp án chi tiết để tự đối chiếu.
- Giai đoạn tổng ôn: chỉ nên giữ lại một cuốn sổ tay ghi chú do chính học sinh tự tổng hợp, thay vì lật lại toàn bộ sách vở.
Chúng tôi cũng thường nhắc phụ huynh đừng mua quá nhiều sách cùng lúc. Nhiều bộ tài liệu na ná nhau chỉ khiến học sinh phân tâm, tốn thời gian so sánh thay vì tập trung học.
Kỹ năng học tập nền tảng mà nhiều học sinh còn thiếu
Trong quá trình đồng hành cùng học sinh, chúng tôi nhận thấy có một vài kỹ năng học tập nền tảng thường bị bỏ quên. Đầu tiên là kỹ năng đọc hiểu đề bài. Nhiều em học thuộc công thức rất tốt nhưng lại đọc đề sai ý, dẫn đến làm bài sai ngay từ bước đầu tiên. Chúng tôi thường khuyên các em đọc đề hai lần trước khi đặt bút. Lần đầu đọc để nắm ý chính. Lần hai đọc để gạch chân dữ kiện quan trọng.
Kỹ năng thứ hai là ghi chú theo cách của riêng mình, thay vì chép lại y nguyên từ sách. Một học sinh mà chúng tôi từng hướng dẫn có thói quen vẽ sơ đồ tư duy sau mỗi buổi học, dùng màu sắc riêng cho từng dạng bài. Cách này giúp em nhớ lâu hơn nhiều so với việc chỉ đọc lại sách giáo khoa một cách thụ động.
Kỹ năng thứ ba, có lẽ quan trọng nhất, là khả năng tự kiểm tra lại kiến thức. Rất nhiều em học xong một chương liền chuyển sang chương khác mà không quay lại tự hỏi bản thân đã hiểu đúng chưa. Chúng tôi luôn khuyến khích học sinh dành ít nhất mười lăm phút cuối mỗi buổi học để tự đặt câu hỏi và tự trả lời, coi như một bài kiểm tra nhỏ cho chính mình.
Ôn thi theo từng môn học, kinh nghiệm thực tế từ đội ngũ tư vấn
Không ít học sinh áp dụng y hệt một cách học cho tất cả các môn, trong khi mỗi môn lại đòi hỏi kỹ năng khác nhau. Với môn Toán, chúng tôi thường khuyên các em luyện theo dạng bài thay vì làm ngẫu nhiên hết đề này đến đề khác. Khi gặp một dạng bài mới, hãy dừng lại phân tích thật kỹ cách giải, sau đó tự làm lại ít nhất hai lần trước khi chuyển sang dạng khác.
Với môn Ngữ văn, tài liệu ôn thi không quan trọng bằng việc học sinh có tự viết được ý của riêng mình hay không. Chúng tôi từng gặp nhiều em thuộc lòng cả bài văn mẫu nhưng vào phòng thi lại lúng túng vì đề ra khác một chút so với bài đã học thuộc. Vì vậy, đội ngũ luôn khuyên các em học dàn ý và cách lập luận, thay vì học thuộc từng câu chữ.
Với môn Tiếng Anh, kỹ năng học tập quan trọng nhất lại là sự đều đặn mỗi ngày, dù chỉ mười, mười lăm phút. Từ vựng và ngữ pháp cần được ôn theo chu kỳ lặp lại. Học một lần rồi bỏ quên sẽ khiến kiến thức trôi rất nhanh. Nhiều em đạt điểm cao môn này không phải vì học nhiều giờ mỗi ngày, mà vì duy trì được thói quen ôn ngắn nhưng liên tục trong nhiều tháng.
Xây dựng lịch ôn tập hợp lý trước kỳ thi chuyển cấp
Một lịch ôn tập tốt không cần phức tạp, nhưng cần đều đặn. Chúng tôi từng tư vấn cho một phụ huynh có con học khá đuối môn Văn. Thay vì bắt con học dồn vào cuối tuần, chúng tôi gợi ý chia nhỏ thời gian ra mỗi ngày ba mươi phút, tập trung vào một dạng bài duy nhất. Sau ba tháng, điểm kiểm tra của em cải thiện rõ rệt, dù thời gian học mỗi ngày không hề tăng lên nhiều.
Bí quyết ở đây nằm ở sự đều đặn, không phải ở số giờ học. Học dồn vào phút cuối thường khiến kiến thức trôi tuột rất nhanh, trong khi ôn tập rải đều theo ngày giúp não bộ có thời gian ghi nhớ dài hạn hơn. Đây cũng là lý do vì sao đội ngũ chúng tôi luôn nhấn mạnh việc lập lịch học cụ thể, thay vì chỉ dựa vào cảm hứng nhất thời của học sinh.
Khi nào nên nghĩ đến lộ trình học tiếp sau kỳ thi chuyển cấp
Ôn thi tốt không chỉ để vượt qua một kỳ thi, mà còn để mở ra lựa chọn học tiếp phù hợp. Chúng tôi nhận thấy nhiều phụ huynh chỉ tập trung vào điểm số trước mắt mà quên mất việc định hướng lâu dài cho con. Có những em học lực khá ổn nhưng lại không thật sự phù hợp với con đường học văn hóa thuần túy, mà hợp hơn với hướng học nghề sớm.
Trong những trường hợp đó, chúng tôi thường gợi ý phụ huynh tìm hiểu thêm về chương trình đào tạo trung cấp, vì đây là lối đi giúp học sinh vừa học văn hóa vừa học nghề song song, rút ngắn thời gian ra trường đi làm. Nếu sau này các em muốn học lên cao hơn, hoàn toàn có thể tham khảo lộ trình liên thông đại học để tiếp tục nâng cao bằng cấp mà không phải học lại từ đầu.
Chúng tôi không cổ vũ việc chọn hướng đi này thay cho hướng đi khác. Mỗi học sinh có thế mạnh riêng. Điều chúng tôi muốn nhấn mạnh là tài liệu ôn thi và kỹ năng học tập tốt sẽ giúp các em có nhiều lựa chọn hơn ở ngã rẽ sau kỳ thi, thay vì bị động chấp nhận phương án duy nhất.
Một vài lưu ý đội ngũ tư vấn thường nhắc phụ huynh và học sinh
Có một điều chúng tôi luôn nhắc đi nhắc lại trong các buổi tư vấn: đừng để áp lực thi cử biến việc học thành gánh nặng. Một số phụ huynh vì lo lắng quá mức đã mua cho con hàng chục cuốn sách tham khảo, khiến các em hoang mang không biết bắt đầu từ đâu. Thực chất, chỉ cần một bộ tài liệu chọn lọc kỹ, đi kèm phương pháp học đúng, là đủ để đạt kết quả tốt.
Chúng tôi cũng khuyến khích các em tham khảo thêm cẩm nang dành cho sinh viên mà trường tổng hợp, vì trong đó có nhiều kinh nghiệm học tập được đúc kết từ chính các anh chị khóa trước, khá gần gũi với những gì học sinh chuẩn bị chuyển cấp sẽ trải qua sau này. Nếu gia đình muốn tìm hiểu rộng hơn về định hướng đào tạo của trường, có thể ghé trang chủ của trường để xem thêm thông tin tuyển sinh từng năm.
Chúng tôi vẫn tin rằng không có công thức chung cho tất cả học sinh. Mỗi em có nhịp học riêng, có điểm mạnh điểm yếu riêng. Vai trò của tài liệu ôn thi và kỹ năng học tập là hỗ trợ đúng lúc, đúng chỗ, chứ không phải áp đặt một khuôn mẫu cứng nhắc. Nếu bạn hoặc gia đình còn băn khoăn về cách chọn tài liệu hay xây dựng lộ trình ôn tập, đội ngũ chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành và chia sẻ thêm những kinh nghiệm thực tế đã tích lũy qua nhiều mùa tuyển sinh.
