Cách chọn ngành và trường đại học cho học sinh lớp 12

Cách chọn ngành và trường đại học: bắt đầu từ đâu?

Chọn ngành và trường đại học là một trong những quyết định lớn đầu tiên trong đời, nên bạn đừng vội. Đội ngũ tư vấn bên chúng tôi thường nói với học sinh lớp 12 rằng việc chọn đúng không đến từ một mẹo vặt nào cả. Nó đến từ việc đi qua vài bước có hệ thống, và mỗi bước đều có thể làm ngay trong tuần này.

Trước hết, một ngành nghe rất hay trên giấy chưa chắc đã hợp với bạn. Bạn cần nhìn vào năng lực thật, sở thích thật và điều kiện thật của chính mình. Sau đó mới đối chiếu với nhu cầu thị trường và các trường đang đào tạo ngành đó. Thứ tự này nghe đơn giản, nhưng nhiều bạn làm ngược lại và phải trả giá bằng một năm học chệch hướng.

Bước 1: Tự đánh giá năng lực, sở thích và điều kiện của chính bạn

Bước 1: Tự đánh giá năng lực, sở thích và điều kiện của chính bạn
Bước 1: Tự đánh giá năng lực, sở thích và điều kiện của chính bạn

Chúng tôi gặp rất nhiều học sinh chọn ngành chỉ vì điểm chuẩn năm ngoái cao. Cách chọn này thường khiến bạn học được hai năm rồi mới nhận ra mình không theo nổi. Vì vậy, hãy bắt đầu bằng việc viết ra hai danh sách riêng. Danh sách đầu tiên là những môn bạn học tốt nhất. Danh sách thứ hai là những môn bạn thật sự thích.

Hai danh sách này hiếm khi trùng khớp hoàn toàn. Phần giao nhau giữa chúng chính là vùng bạn nên khám phá kỹ hơn. Ví dụ, có một bạn học sinh giỏi Toán và Vật lý nhưng khá ngại giao tiếp. Khi nhìn vào hai danh sách của mình, bạn ấy nhận ra mình hợp với các ngành kỹ thuật hơn là kinh doanh, dù kinh doanh đang có rất đông người chọn. Công việc kỹ thuật thường xoay quanh số liệu và thiết bị. Bạn ít phải thuyết trình trước đám đông, và điều đó khiến bạn thoải mái hơn nhiều.

Đừng quên điều kiện thực tế. Khoảng cách từ nhà đến trường, khả năng tài chính của gia đình và việc bạn có phải đi làm thêm hay không đều ảnh hưởng trực tiếp đến việc bạn có học đến cùng hay không. Một ngành ở xa nhà, học phí cao và lịch học dày đặc có thể khiến bạn kiệt sức chỉ sau một học kỳ.

Bước 2: Tìm hiểu chương trình đào tạo một cách kỹ lưỡng

Bước 2: Tìm hiểu chương trình đào tạo một cách kỹ lưỡng
Bước 2: Tìm hiểu chương trình đào tạo một cách kỹ lưỡng

Đọc chương trình đào tạo là việc nhiều bạn bỏ qua, nhưng đây lại là nơi cho bạn biết chính xác mình sẽ học gì trong suốt khóa học. Hãy mở đề cương các môn năm nhất và năm hai, đọc tên môn, số tín chỉ và mô tả ngắn. Nếu có môn nào khiến bạn ngán ngay từ cái tên, đó là tín hiệu cần suy nghĩ thêm, đừng gạt đi.

Chúng tôi khuyên bạn tìm cựu sinh viên hoặc người đang làm đúng ngành đó để hỏi trực tiếp về công việc hằng ngày. Họ thường kể những điều sách vở không viết. Có thể là áp lực deadline dồn vào cuối tháng. Có thể là phần việc tẻ nhạt chiếm nhiều thời gian nhất. Cũng có thể là kỹ năng nào thực sự được dùng đến. Những câu chuyện này giúp bạn hình dung rõ hơn cuộc sống sau khi học xong.

Bước 3: Xem nhu cầu nhân lực và cơ hội việc làm

Bước 3: Xem nhu cầu nhân lực và cơ hội việc làm
Bước 3: Xem nhu cầu nhân lực và cơ hội việc làm

Bạn có thể tham khảo các báo cáo nhân lực công khai từ những trang tuyển dụng lớn và khảo sát của các cơ quan nghiên cứu uy tín. Đừng tin vào một nguồn duy nhất, vì mỗi nguồn thu thập số liệu theo cách khác nhau. Khi hai nguồn cùng cho thấy một xu hướng, bạn có cơ sở vững hơn để tin vào xu hướng đó.

Có một điều cần lưu ý: ngành đông sinh viên không đồng nghĩa với dễ xin việc. Có những ngành thu hút số lượng người học rất lớn, nhưng nhu cầu tuyển dụng lại ổn định hoặc đang thu hẹp dần. Hãy nhìn cả phía cung lẫn phía cầu trước khi quyết định, thay vì chỉ nhìn vào số hồ sơ đăng ký.

Bước 4: Lập danh sách trường và so sánh theo tiêu chí rõ ràng

Bước 4: Lập danh sách trường và so sánh theo tiêu chí rõ ràng
Bước 4: Lập danh sách trường và so sánh theo tiêu chí rõ ràng

Khi đã có vài ngành trong đầu, bạn lập danh sách các trường đào tạo từng ngành đó. So sánh theo chương trình, đội ngũ giảng viên, cơ sở thực hành, học phí và vị trí. Cách làm này giúp bạn nhìn ra khác biệt thật, không bị cuốn theo cảm giác về tên trường.

Chúng tôi từng gặp trường hợp hai trường cùng đào tạo một ngành, nhưng một trường có xưởng thực hành riêng, trường còn lại chủ yếu học lý thuyết và dùng chung phòng máy. Sinh viên ở trường có xưởng thường quen tay nghề sớm hơn. Khi đi phỏng vấn, họ có thứ cụ thể để chứng minh năng lực. Đây là khác biệt mà tên trường trên giấy tờ không thể hiện được.

Bạn cũng nên xem chỉ tiêu tuyển sinh và điểm chuẩn của vài năm gần nhất. Nếu điểm chuẩn tăng đều qua các năm, mức cạnh tranh đang cao. Nếu điểm chuẩn dao động mạnh, hãy đọc kỹ để hiểu nguyên nhân, có thể do thay đổi phương thức xét tuyển, cũng có thể do chỉ tiêu thay đổi.

Bước 5: Kiểm tra điều kiện xét tuyển và chuẩn bị phương án dự phòng

Phương thức xét tuyển thay đổi theo từng năm. Hãy đọc kỹ thông báo của trường về tổ hợp môn xét tuyển, điều kiện riêng và hạn nộp hồ sơ. Một sai sót nhỏ về thời hạn cũng có thể khiến bạn mất cơ hội dù đã chuẩn bị rất chắc.

Chúng tôi thường khuyên học sinh chọn ba đến bốn nguyện vọng có mức điểm khác nhau: một nguyện vọng hơi cao, một nguyện vọng vừa sức và một nguyện vọng an toàn. Cách này giúp giảm rủi ro trượt toàn bộ hệ thống nguyện vọng. Nếu kết quả không như mong đợi, bạn vẫn có một lựa chọn để theo học. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cách chọn ngành học theo khối để đối chiếu tổ hợp môn một cách rõ ràng hơn.

Những lỗi thường gặp khi chọn ngành và trường

  • Chọn theo áp lực gia đình khi bản thân không có hứng thú. Hãy trao đổi thẳng với bố mẹ, cùng xem lại năng lực và kế hoạch nghề nghiệp để tìm điểm chung.
  • Chỉ nhìn tên trường mà bỏ qua chương trình thực tế. Hãy yêu cầu xem đề cương môn học trước khi quyết định.
  • Đăng ký quá nhiều nguyện vọng không thật sự phù hợp. Nên ưu tiên những lựa chọn mà bạn có thể theo học đến cùng.

Một lỗi nữa chúng tôi hay gặp là chọn trường vì bạn bè cùng lớp đều đăng ký vào đó. Khi bạn bè đổi ý, bạn có thể thấy mình đứng một mình giữa một lựa chọn không còn phù hợp.

Chi phí và cơ hội sau tốt nghiệp: nhìn đúng con số

Chi phí và cơ hội sau tốt nghiệp: nhìn đúng con số
Chi phí và cơ hội sau tốt nghiệp: nhìn đúng con số

Đừng chỉ nhìn học phí một năm. Hãy tính tổng chi phí cả khóa học, bao gồm sinh hoạt phí, đi lại và các khoản phát sinh khác. Với nhiều gia đình, tổng chi phí này mới là yếu tố quyết định việc chọn trường.

Bạn có thể tham khảo mức lương khởi điểm phổ biến của ngành từ các khảo sát công khai. Con số này không cố định và thay đổi theo khu vực, nhưng nó cho bạn một mốc để so sánh. Nếu chi phí học cao mà thu nhập khởi điểm lại thấp, bạn nên cân nhắc kỹ trước khi nộp hồ sơ.

Nhiều trường có học bổng dành cho học sinh giỏi hoặc những bạn có hoàn cảnh khó khăn. Bạn nên hỏi trực tiếp phòng tuyển sinh để biết điều kiện cụ thể. Học kết hợp làm thêm cũng là một hướng đi hợp lý, nếu lịch học cho phép.

Câu hỏi thường gặp khi chọn ngành và trường

Câu hỏi thường gặp khi chọn ngành và trường
Câu hỏi thường gặp khi chọn ngành và trường

Nên chọn ngành theo sở thích hay theo nhu cầu xã hội?

Chúng tôi khuyên bạn lấy sở thích và năng lực làm nền, sau đó kiểm tra nhu cầu xã hội để tìm điểm giao nhau. Chọn một thứ bạn không thích chỉ vì đang cần việc làm sẽ khiến bạn kiệt sức sau vài năm đi làm.

Có nên chọn trường theo thương hiệu hay theo ngành học?

Ngành học và chương trình đào tạo thường quan trọng hơn thương hiệu chung. Một trường nổi tiếng nhưng ngành bạn chọn lại yếu vẫn có thể cho kết quả kém hơn một trường nhỏ có ngành mạnh.

Nếu đổi ngành sau năm nhất có mất nhiều thời gian không?

Điều này tùy trường và tùy ngành. Nhiều trường cho phép chuyển ngành trong cùng khối và giữ lại một phần tín chỉ đã học. Bạn nên hỏi phòng đào tạo trước khi nộp hồ sơ để nắm quy định cụ thể.

Học sinh chưa biết mình thích gì thì nên làm gì?

Bạn không cần biết chắc ngay từ bây giờ. Hãy thử tham gia các hoạt động trải nghiệm, đi ngày hội hướng nghiệp và trò chuyện với người đi làm. Sau vài lần như vậy, hướng đi thường rõ dần.

Làm sao biết một trường đào tạo có chất lượng thực sự?

Hãy xem tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng ngành, đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm thực tế và cơ sở thực hành có được sử dụng thường xuyên hay không. Nếu có thể, hãy tham quan trường và hỏi trực tiếp sinh viên năm cuối.

Gợi ý thêm để hoàn thiện lựa chọn

Gợi ý thêm để hoàn thiện lựa chọn
Gợi ý thêm để hoàn thiện lựa chọn

Sau khi đã khoanh vùng được ngành và trường, bạn nên dành thời gian đối chiếu lại với các tiêu chí cá nhân. Chúng tôi từng thấy nhiều học sinh thay đổi lựa chọn ở bước này, và điều đó hoàn toàn bình thường. Nếu muốn đối chiếu thêm một khung tiêu chí cụ thể, bạn có thể đọc khung 4 tiêu chí chọn ngành học phù hợp với bản thân. Với những bạn thiên về tính cách trầm, tĩnh lặng, bài viết về ngành trung cấp phù hợp học sinh hướng nội cũng đáng tham khảo.

Hãy nhớ rằng chọn ngành và trường không phải là quyết định làm một lần rồi thôi. Bạn có thể điều chỉnh khi có thêm thông tin và trải nghiệm mới. Quan trọng nhất là lựa chọn ấy phải để lại cho bạn một hướng đi mà bạn vẫn muốn theo đuổi sau vài năm. Tham khảo thêm về giới thiệu ngành học và cơ hội nghề nghiệp thực tế để có thêm góc nhìn trước khi quyết định.

Chuyển khoản đơn hàng tại đây đối soát tự động bằng MONA Pay — không thu phí.