Mỗi mùa tuyển sinh, đội ngũ tư vấn của chúng tôi lại nhận được cùng một câu hỏi từ học sinh và phụ huynh: học trung cấp thì nên chọn ngành nào để dễ tìm việc? Qua nhiều năm đồng hành cùng các bạn trẻ, chúng tôi nhận ra giới thiệu ngành học và cơ hội nghề nghiệp là bước quan trọng nhất trước khi nộp hồ sơ. Khi bạn tìm hiểu kỹ càng, khả năng chọn đúng hướng đi sẽ cao hơn rất nhiều. Bài viết này tổng hợp những gì chúng tôi quan sát được từ thị trường lao động và từ câu chuyện của chính học viên.
Thị trường lao động đang dịch chuyển theo hướng nào
Không lâu trước đây, chúng tôi có dịp trò chuyện với một nhà tuyển dụng trong lĩnh vực kỹ thuật điện lạnh. Điều khiến chúng tôi bất ngờ là họ sẵn sàng đưa ra mức lương khởi điểm khá cạnh tranh cho người có tay nghề tốt. Họ không quá băn khoăn việc ứng viên học trung cấp hay đại học. Điều họ quan tâm hơn là người đó làm được gì khi đứng trước máy móc thật.
Đây không phải trường hợp hiếm. Nhiều nhóm ngành kỹ thuật và dịch vụ đang thiếu người có kỹ năng thực hành vững vàng. Nhu cầu tuyển dụng tăng đều, trong khi nguồn cung từ các cơ sở đào tạo chưa theo kịp. Khoảng trống này chính là cơ hội cho người học nghiêm túc. Bạn không cần chờ quá lâu mới có việc làm, miễn là được đào tạo đúng với nhu cầu thực tế.
Tấm bằng vẫn quan trọng, nhưng không còn là yếu tố duy nhất. Doanh nghiệp hiện nay thường hỏi bạn làm được việc gì trước khi hỏi bạn có tấm bằng nào. Điều này thể hiện rõ nhất ở các nghề kỹ thuật, sửa chữa và chăm sóc khách hàng. Một ứng viên biết xử lý công việc thật thường được ưu tiên hơn người chỉ nắm lý thuyết trên giấy. Vì vậy, khi chọn ngành, hãy nghĩ đến việc bạn sẽ dùng kỹ năng ấy để làm gì sau khi ra trường.
Những nhóm ngành trung cấp đáng cân nhắc
Chúng tôi luôn khuyên học sinh cân nhắc kỹ nhóm ngành kỹ thuật thực hành. Những công việc này khó bị thay thế hoàn toàn bằng máy móc trong ngắn hạn, bởi người làm nghề cần có mặt trực tiếp để kiểm tra, sửa chữa và xử lý sự cố ngay tại hiện trường. Đây là lý do nhóm ngành này luôn có chỗ đứng ổn định.
Điện lạnh, cơ khí và sửa chữa thiết bị điện tử là ba hướng mà chúng tôi thường nhắc đến nhiều nhất. Nhu cầu tuyển dụng ở đây khá đều qua nhiều năm. Một kỹ thuật viên giỏi thường có thể chọn nơi làm việc và thậm chí mở dịch vụ riêng khi đã tích lũy đủ kinh nghiệm.
Ngành dịch vụ và chăm sóc khách hàng
Nhóm ngành dịch vụ cũng đáng chú ý. Khi mức sống được cải thiện, nhu cầu chăm sóc sức khỏe, làm đẹp, nhà hàng và khách sạn cũng tăng theo. Thời gian đào tạo của các ngành này thường không quá dài, nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo trong từng thao tác. Người học cần rèn luyện thói quen làm việc cẩn thận ngay từ những buổi thực hành đầu tiên.
Khả năng giao tiếp đóng vai trò không nhỏ. Với nghề dịch vụ, khách hàng thường đánh giá bạn qua cách lắng nghe và phản hồi nhiều hơn là qua tay nghề. Khi chọn ngành, bạn nên tự hỏi mình có thoải mái tiếp xúc với nhiều người mỗi ngày hay không. Câu trả lời này sẽ giúp bạn biết mình có hợp với môi trường làm việc đó không.
Vì sao tính thực hành quyết định tốc độ tiến bộ
Điểm chung của cả hai nhóm trên là tính thực hành. Học trên lớp chỉ là bước khởi đầu. Chúng tôi từng theo dõi một học viên ngành điện lạnh. Trong ba tháng đầu, bạn ấy chủ yếu học lý thuyết và khá chật vật. Đến khi được vào xưởng thực hành thường xuyên, bạn tiến bộ nhanh đến mức giảng viên cũng phải ngạc nhiên. Bạn làm nhiều, sai nhiều và sửa nhiều. Đó chính là cách học hiệu quả nhất mà chúng tôi từng thấy.
Vì vậy, chúng tôi khuyên bạn ưu tiên những cơ sở có xưởng thực hành đầy đủ hoặc có chương trình thực tập tại doanh nghiệp. Đây là yếu tố hay bị bỏ qua khi chọn trường, nhưng lại ảnh hưởng mạnh đến cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Hãy hỏi trực tiếp nhà trường về thời lượng thực hành và các đơn vị liên kết trước khi quyết định.
Tìm hiểu kỹ trước khi đăng ký
Đối chiếu sở thích cá nhân với nhu cầu thị trường là việc bạn nên làm trước khi nộp hồ sơ. Chọn ngành chỉ vì đang tuyển nhiều mà bỏ qua sở thích dễ khiến bạn nhanh chán và bỏ dở giữa chừng. Ngược lại, chọn theo sở thích mà không nhìn vào thị trường lại khiến việc tìm việc sau tốt nghiệp khó khăn hơn. Hai yếu tố này nên đi cùng nhau.
Bạn có thể bắt đầu bằng việc đọc phần giới thiệu ngành học và cơ hội nghề nghiệp thực tế mà chúng tôi đã tổng hợp. Bài viết giúp bạn hình dung rõ hơn chương trình học, thời lượng thực hành và lộ trình nghề nghiệp của từng ngành.
Ngoài ra, hãy theo dõi thông tin tuyển dụng theo từng giai đoạn, vì nhu cầu lao động thay đổi theo kinh tế và công nghệ. Nếu quan tâm đến sửa chữa điện lạnh, bạn có thể tham khảo danh sách các trung tâm dạy nghề sửa chữa điện lạnh để so sánh chương trình. Với những ai muốn hiểu rõ mô hình đào tạo phù hợp, bài viết về trung cấp chuyên nghiệp sẽ cho bạn cái nhìn tổng quan. Còn nếu đang phân vân giữa nhiều hướng, bài chọn ngành học phù hợp với bản thân là điểm khởi đầu khá hữu ích.
Để có thêm góc nhìn từ bên ngoài, bạn có thể tham khảo các thông tin về định hướng nghề nghiệp do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, đặc biệt khi cần đối chiếu chính sách và chỉ tiêu đào tạo của từng giai đoạn.
Lời khuyên từ đội ngũ tư vấn
Chúng tôi thường nói với học sinh rằng đừng quyết định chỉ sau một lần đọc thông tin. Nếu có thể, hãy trò chuyện trực tiếp với người đang làm trong ngành bạn quan tâm. Hỏi họ về một ngày làm việc điển hình, về áp lực và niềm vui của nghề. Những câu trả lời thật thường giúp bạn hình dung rõ hơn nhiều so với bất kỳ bản mô tả công việc nào.
Nếu trường đang theo học có tổ chức tham quan doanh nghiệp, hãy tham gia đầy đủ. Một buổi quan sát ngắn đôi khi cho bạn thấy môi trường làm việc thật, từ đó biết mình có thực sự phù hợp và muốn gắn bó lâu dài với nghề hay không.
Kết luận
Chọn ngành trung cấp dựa trên nhu cầu thực tế giúp bạn tăng đáng kể cơ hội có việc làm sau tốt nghiệp. Bạn cũng tránh được tình huống ra trường rồi mới nhận ra ngành mình học đã có quá nhiều người cạnh tranh. Chúng tôi tin rằng chỉ cần dành thời gian tìm hiểu cả sở thích lẫn thị trường, bạn hoàn toàn có thể chọn được ngành phù hợp với mình.
